Cando me invitaron ao Chanfaina Lab, non sabía o que quería contar, nin como quería contalo.
Non é a primeira vez que teño a sorte de que me inviten a un laboratorio de curtas e, en todos os casos anteriores, sempre preferín chegar ao lugar, ollar ao meu redor, falar coa xente e decidir entón que é o que quería contar e o xeito que quero utilizar para contalo.
No caso do Chanfaina Lab repetín ese proceso, ainda que cunha variante moi importante: levei comigo una cámara analóxica de fotos Lubitel 166 e un "invento" que construín xunto ao meu amigo Jorge Eiras, o carpinteiro do meu pobo.
O “invento” e un artiluxio no que eu podo enganchar a cámara para que o que ve a lente sexa sempre a parte superior da cámara Lubitel, que foi diseñada para sacar fotos desde a cadeira. Cos teus ollos nunha posición cenital para ver o que tes en fronte.
A cámara coa que gravei é unha Sony, unha cámara dixital moderna; pero que gracias ao “invento”, sempre filtramos a imaxe a través dunha cámara de fotos antiga, específicamente do 1983, o ano no que eu nacín.
Ollar dende o presente a través dunha cámara que ten 43 anos fíxome entender que o tema da peza tiña que ser a memoria. Unha reflexión sobre como funcionan os nosos recordos, sobre como traballa a memoria, cando sempre a ollamos dende a nosa experiencia subxetiva actual.
Busquei lugares por San Sadurniño e os seus redores nos que houbera casa valeiras, abandonadas, testemuñas dun pasado e dunhas experiencias que xa ninguén lembra.
E así, co “invento” fun grabando pedaciños aquí é alá. Intres pausados e tranquilos de espazos valeiros e esquecidos, que fai non moito estaban cheos de vida, xogo, conversas e lembranzas.
Tan só faltábame o componente sonoro para a peza.
Busquei atopar algo común a todos nós, algo que relacionemos co pasado…
Por iso optei por unha canción de cuna. Unha nana doce e tranquila que Carmen Couce, a nosa protagonista, cantou cunha emoción e un agarimo marabillosos.
Xa tiña todas as pezas do filme, pero faltábame algo.
Foi entón cando pensei en incluir o texto por enriba da imaxe. Unha reflexión sobre o meu pasado, sobre a miña memoria, os meus recordos. Un texto moi personal, no que falase da miña infancia, dos meus recordos co meu avó, as miñas emocións e sentimentos coa súa morte, a alegría desas lembranzas que sempre van estar ao meu carón.
Pero o certo é que esas lembranzas, esas memorias, esos recordos non son reais. O sentimento e a emoción con que eu as lembro é real. Pero non o que eu lembro.
O que eu lembro é unha construción, unha interpretación, unha historia transformada entre o pouco que lembro, o que me contaron, o que eu entendín e o que eu, dende a miña subxetividade máis pura, quero lembrar.
É por iso polo que o texto é imposible de ler. Primeiro porque vai demasiado aprisa, e máis tarde porque directamente escríbo por enriba, facendo ilexible o contido. Supoño que xa te diches conta, pero non quero que leas nin que entendas o texto.
Porque ese texto é como a nosa memoria. É confuso, inventado, falso e certo ao mesmo tempo. É a verdade e tamén unha invención, unha intepretación dun pasado que pode que xamáis tivese lugar.
O que quero é que intentes ler e que, chegado un punto na peza, asumas que non podes…
E aí, pese a frustración, te deixes levar. Que interpretes do que estou falar, recollendo algunha palabra solta, algunha imaxe que che presento.
Oxalá constrúas a túa propia memoria, a túa propia interpretación sobre o que eu estou a compartir dos meus recordos.
De aí o título: “Só a través doutros”, xa que a nosa memoria constrúese non só cos nosos recordos, senón principalmente a través das lembranzas subxetivas de aqueles que temos ao noso carón, daqueles cos que compartimos o noso presente e o noso pasado. Daqueles que dan forma, cor e sentido a quen somos, a quen fumos e a quen queremos ser no futuro.